مدل TTM چیست و نحوه محاسبه P/E و EPS با استفاده از روش TTM

مدل TTM چیست؟

بورس اوراق بهادار در ایران از سال ۱۳۴۶ با تعداد معدودی از شرکت شروع به کار کرد و به تدریج توسعه یافت اما با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ و پس از آن آغاز جنگ تحمیلی در ایران تا سال ۱۳۶۸ هیچ فعالیتی نداشت و با پایان یافتن جنگ به تدریج با شروع فعالیت‌های عمرانی بورس نیز فعالیت خود را از سر گرفت و با افزایش تعداد شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس رونق گرفت. تا قبل از سال ۱۳۸۴ و تصویب قانون جدید اوراق بهادار در مجلس معاملات به شکل سنتی و حضور معامله گران اصلی بازار بورس در تالار شیشه‌ای خیابان حافظ انجام می‌گرفت. ولی پس از تصویب قانون مزبور و ورود الکترونیک در بورس ماهیت اطلاعات موجود در سایت نیز تغییرات عمده‌ای پیدا کرد و یکی از خدمات اصلی اطلاعات موجود در سایت TSETMC به عنوان مرجع اصلی معاملات بازار بورس بوده است. یکی از اطلاعات اصلی موجود در این سایت، سود هر سهم یک شرکت(EPS) و نسبت قیمت به درآمد(P/E) برای هر سهم بوده است که به شدت مورد توجه معامله گران بوده است. در این مقاله به این قسمت مهم و حیاتی و تغییرات به وقوع پیوسته در آن و توضیح مدل TTM می‌پردازیم.

★ سود هر سهم یا EPS چیست

همان‌طور که استحضار دارید یکی از انواع صورت‌های مالی شرکت‌ها، صورت سود و زیان است. در واقع صورت سود و زیان نمایانگر عملکرد یک شرکت در طی یک دوره زمانی است که محصول نهایی آن سود( زیان) خالص است. در تصویر زیر یک نمونه از صورت سود و زیان شرکت پتروشیمی زاگرس را مشاهده می‌فرمایید.

مدل TTM چیست؟همان‌طور که می‌بینید سود خالص پس از کسر مالیات در دوره ۹ ماهه سال ۱۳۹۷ معادل ۳۳۴۴۲ میلیارد ریال بوده است. سود هر سهم نمایانگر عملکرد یک شرکت بورسی است که از تقسیم سود خالص پس از کسر مالیات به تعداد سهام شرکت به دست می‌آید. از آنجایی که تعداد سهام شرکت پتروشیمی زاگرس ۲٫۴ میلیارد سهم است سود هر سهم آن ۱۳۹۳۴ ریال خواهد بود.

۳۳۴۴۲۲۰۳۰۰۰۰۰۰ / ۲۴۰۰۰۰۰۰۰۰ = ۱۳۹۳۴

حال که با مفهوم EPS آشنا شدید بایستی به این نکته توجه داشته باشید که تمامی معامله گران به دنبال برآورد سود هر سهم سال آینده یک شرکت هستند تا در صورتی که احتمال افزایش سود هر سهم وجود داشته باشد اقدام به خرید سهام این شرکت‌ها نمایند و تحلیلگران بنیادی با استناد به مجموعه‌ای از داده‌های اقتصادی و پیش‌بینی آینده شرکت‌ها, سود هر سهم سال‌های آتی شرکت‌ها را برآورد می‌کنند. اهمیت این موضوع باعث شده است که در صفحه هر نماد بورسی اطلاعاتی در مورد سود هر سهم(EPS) آن شرکت درج گردد.

★ نسبت قیمت به درآمد هر سهم یا P/E چیست؟

این نسبت همان‌طور که از نام آن پیداست از تقسیم قیمت جاری( اصطلاحاً به آن قیمت تابلوی سهم می‌گویند) سهم بر سود هر سهم به دست می‌آید.لازم به ذکر است که در تمام دنیا استفاده از نسبت قیمت به درآمد هر سهم رایج است و به نوعی جزو ابزار رایج نزد تمامی معامله گران است. عموماً معامله گران از نسبت قیمت به درآمد هر سهم(Price/Earnings) میانگین بازار در محاسبه ارزش ذاتی شرکت‌ها استفاده می‌کنند. هم‌چنین در بازار بورس ایران نیز استفاده از این نسبت به عنوان ابزار رایج تحلیلگران بنیادی یاد می‌شود و همواره در کنار برآورد دقیق سود هر سهم به عنوان اصلی‌ترین فاکتور, تلاش می‌کنند تا با تخمین دقیق نسبت P/E بتوانند دقیق‌ترین برآورد را از ارزش ذاتی شرکت‌ها داشته باشند. توجه داشته باشید که رایج‌ترین شیوه ارزش‌گذاری در بین تحلیلگران بنیادی از رابطه زیر به دست می‌آید:

یک مطلب جالب دیگر بخوانید:  ناگفته هایی از افزایش سرمایه شرکت ها از محل تجدید ارزیابی دارایی ها

سود هر سهم برآوردی * قیمت به درآمد هر سهم برآوردی = ارزش ذاتی سهم

بنابراین همان‌طور که از متون فوق برداشت می‌شود نسبت P/E نیز به عنوان یکی دیگر از متغیرهای اثرگذار مطرح است. حال که با مفهوم و اهمیت جایگاه تحلیلی EPS و P/E نزد تحلیلگران آشنا شدید به روند تغییرات این دو می‌پردازیم.

★ سود هر سهم در مدل TTM

قبل از بهمن ۱۳۹۶ سازمان بورس شرکت‌های بورسی را ملزم کرده بود تا گزارش پیش‌بینی عملکرد خود را منتشر نمایند. به همین دلیل شرکت‌های بورسی و فرابورسی در چندین مرحله این گزارش را منتشر می‌کردند. در گام اول یک ماه مانده به شروع دوره مالی جدید پیش‌بینی از عملکرد سال مالی بعد خود منتشر می‌کردند و پس از آن متناسب با هر گزارش میان‌دوره‌ای گزارش پیش‌بینی خود را بازنشر می‌کردند و بسته به شرایط سود هر سهم پیش‌بینی خود را افزایش( تعدیل مثبت ) و یا کاهش( تعدیل منفی) می‌دادند و با هر تغییر در گزارش پیش‌بینی شرکت‌ها، در صورتی که تغییر بااهمیت بیش از ۲۰ درصدی انجام می‌شد نماد را بسته و بدون محدودیت نوسان بازگشایی می‌شد و در نتیجه عموماً تغییرات سنگینی را شاهد می‌بودیم. این موضوع در حالی که سادگی محاسبات را برای سرمایه‌گذاران در پی داشت اما به دلیل اینکه دیدگاه شرکت در آن دخیل بود و بعضاً ممکن بود شرکتی با نیت خاصی گزارش خود را تغییر دهد موجب گمراهی سرمایه‌گذاران را فراهم می‌آورد.

توجه فرمایید تا زمانی که قانون انتشار گزارش پیش‌بینی برای شرکت‌ها پابرجا بود آخرین سود هر سهم پیش‌بینی گزارش‌شده از سوی شرکت مبنای EPS گزارش‌شده سازمان بورس قرار می‌گرفت. اما از بهمن‌ماه ۱۳۹۶ مصوبه‌ای نزد سازمان بورس تصویب شد که پیرو آن شرکت‌ها از آن تاریخ به بعد مجاز به انتشار گزارش‌های پیش‌بینی عملکرد خود نبودند و هرگونه آثار مالی احتمالی در عملیات شرکت را مجبور بودند در گزارش جداگانه‌ای تحت عنوان گزارش تفسیری مدیریت و یا در قالب شفاف‌سازی ارائه کنند. بنابراین چون در این حالت از EPS پیش‌بینی‌شده خبری نبود، مجبور شدند که از مبنای دیگری جهت گزارش EPS در سایت TSETMC استفاده کنند. یکی از فرمت‌های جهانی گزارش EPS روشی تحت عنوان Trailing Twelve Months(دوازده ماهه گذشته) یا به اختصار TTM بوده است. اما منظور از EPS به روش TTM چیست؟ بر طبق الزامات سازمان بورس، شرکت‌های بورسی ملزم هستند تا در هر دوره سه ماهه صورت‌های مالی خود را گزارش نمایند. بنابراین می‌توان به سود هر سهم دوره‌های سه ماهه شرکت‌ها دسترسی پیدا کرد. مدل TTM چنین بیان می‌کند که شرکت‌ها را می‌توان بر اساس EPS دوازده ماه گذشته آن(۴ دوره سه ماهه) ارزیابی کرد. برای مثال تصویر زیر مربوط به صفحه سایت بورس برای شرکت پتروشیمی زاگرس با نماد زاگرس است که در تاریخ ۵ فروردین ماه ۱۳۹۸ گرفته شده است.

EPS به روش TTMاز آنجایی که در آن تاریخ صورت مالی ۹ ماهه شرکت منتشر شده است, بنابراین برای محاسبه سود هر سهم(EPS) 12 ماهه گذشته بایستی به ۹ ماهه ۱۳۹۷ و ۳ ماهه چهارم(فصل زمستان) سال ۱۳۹۶ شرکت مراجعه کرد. همان‌طور که پیش از این نیز رؤیت شد پتروشیمی زاگرس در دوره ۹ ماهه ۱۳۹۷ سود هر سهم ۱۳۹۳۴ ریالی را محقق کرده است. بر طبق محاسبات ذیل نیز سود هر سهم فصل زمستان ۱۳۹۶ شرکت نیز معادل ۳۵۶۶ ریال بوده است.

یک مطلب جالب دیگر بخوانید:  بهترین نوع افزایش سرمایه کدام است؟

سود هر سهم ۱۲ ماهه ۱۳۹۶ : ۸۱۲۴ ریال

سود هر سهم ۹ ماهه ۱۳۹۶: ۴۵۵۸ ریال

سود هر سهم ۳ ماهه چهارم سال ۱۳۹۶:

۸۱۲۴ – ۴۵۵۸ = ۳۵۶۶

سود هر سهم ۹ ماهه ۱۳۹۷ : ۱۳۹۳۴ ریال

سود هر سهم به روش TTM

۱۳۹۳۴ + ۳۵۶۶ = ۱۷۵۰۰

همان‌طور که مشاهده می‌فرمایید سود هر سهم گزارش‌شده در سایت بورس اوراق بهادار ۱۷۵۰۰ ریال گزارش شده است. این رویه برای تمامی شرکت‌ها انجام می‌شود.

★ نسبت p/e هر سهم به روش TTM

حال که شیوه برآورد سود هر سهم به روش TTM را فراگرفتید، به توضیح نسبت قیمت به درآمد هر سهم در این روش می‌پردازیم. همان‌طور که پیش از این نیز مطرح شد نسبت P/E از تقسیم قیمت جاری سهم به سود هر سهم به دست می‌آید. تا قبل از اجرایی شدن مدل TTM از سود هر سهم پیش‌بینی‌شده که شرکت‌ها ارائه می‌دادند استفاده می‌شد. اما با اجرایی شدن مدل TTM از سود به‌دست‌آمده ناشی از روش مزبور, استفاده می‌شود. در مثال ما, قیمت پتروشیمی زاگرس ۶۱۱۹۰ ریال بوده است. ازآنجایی‌که سود هر سهم به روش جدید ۱۷۵۰۰ ریال به دست آمده است نسبت P/E در تاریخ ۵ فروردین ۱۳۹۸ برای پتروشیمی زاگرس برابر ۳٫۴۹ می‌شود:

قیمت جاری سهم پتروشیمی زاگرس : ۶۱۱۹۰ ریال

سود هر سهم به روش TTM : 17500 ریال

نسبت قیمت به درآمد هر سهم پتروشیمی زاگرس:

۶۱۱۹۰ / ۱۷۵۰۰ = ۳٫۴۹

✖ نکات مهمی که باید در رابطه با مدل TTM بدانید

یکی از مزیت‌های مدل TTM این است که به ما مقدار سود هر سهم را با فرض عدم‌تغییر شرایط در آینده نشان می‌دهد. در نتیجه اگر شرایط بهتری رقم بخورد قطعاً سود هر سهم در روش TTM افزایش پیدا خواهد کرد و این موضوع نمایانگر پتانسیل‌های صعود در آینده خواهد بود. همان‌طور که گفتیم این روش مجموع سودهای هر سهم چهار دوره سه ماهه گذشته سهم را نشان می‌دهد. بنابراین اگر در دوره سه ماهه اخیر عملکرد شرکت بهبود پیدا کند مقدار EPS گزارش‌شده افزایش پیدا خواهد کرد.

این روش برای شرکت‌هایی که روند سودسازی آن‌ها با نوسان زیادی همراه است کارا نیست. برای مثال شرکتی مانند سایپا که در برهه‌ای سود هر سهم محدود و در برهه‌ای دیگر زیان می‌سازد قطعاً این روش کارایی خود را از دست می‌دهد.

این روش برای شرکت‌هایی که با دگرگونی بزرگی در فعالیتشان روبه‌رو می‌شوند، کارایی خود را از دست می‌دهد. برای مثال شرکت صنعتی دریایی ایران با نماد خصدرا تا سال‌های متمادی زیانده بوده است. اما با تغییرات بنیادی که در شرکت رخ داد، این شرکت در سال ۱۳۹۵ سودآور شد. اگر این روش در آن سال نیز حکم‌فرما بود نمی‌توانست اطلاعات تحلیلی مناسبی را به سرمایه‌گذاران مخابره کند.

مؤلف: احمد لحیم گرزاده

54 دیدگاه
  1. احمد می گوید

    ختم کلام:

    P/E= Price–earnings ratio

    EPS= Earnings per share

  2. المان می گوید

    سلام
    در بالا در متن گفتید مه سایت tsetmc از روش گذشته نگر(ttm) استفاده می‌کند برای eps ولی در پاسخ به یکی از کاربران گفته اید که چیزی که در سایت tsetmc نشان داده میشه ، تحلیلی از آینده است و پیش بینی است!!! ، بالاخره این eps , p/e که نشان داده میشه تو سایت tsetmc چیست ؟ مربوط به ۱۲ ماه گذشته است و یا مربوط به پیش بینی!!!!!!!!!!!

    1. پشتیبان می گوید

      در سایت تی اس ای به صورت ttm هست برای این که eps رو بدست بیارید باید خودتون با اون فرمول محاسباتی که در آموزش های بنیادی آورده‌ شده محاسبه کنید

  3. Parsa می گوید

    عالی بود ممنون?

  4. پدرام می گوید

    با سلام
    در مورد TTM اطلاعات بسیار خوبی ارایه شد ، در مورد شرکت های سرمایه گذاری چطور محاسبه میشود ؟ مثلا شرکت سرمایه گذاری شرکت هایی دارند که در بورس نیستن برای اونا درامد حاصل از هر سهم یا EPS چطور محاسبه میشود ؟

    1. خانه سرمایه می گوید

      با سلام دوست عزیز
      شرکت سرمایه گذاری در بودجه خود دو درآمد:

      الف- درآمد حاصل از نگاهداشت سرمایه گذاری ها ب- درآمد حاصل از فروش سرمایه گذاری را ارایه می کنند. نهاد ناظر با کمال دقت درآمد حاصل از نگاهداشت سرمایه گذاری ها را مورد بررسی قرار می دهد و پس از تعیین میزان سهام آن ها در پرتفوی شرکت و میزان درآمد هر سهم و با اطمینان زیاد درآمد فوق را تایید می کند ولی در خصوص درآمد حاصل از فروش سرمایه گذاری ها کم ترین اطلاعات را از شرکت ها می گیرند و یا هنگام پرسش از شرکت ها که کدام سهام در پرتفوی را می خواهد، بفروشد می گویند این از اسرار شرکت است و نمی توان گفت این در حالی است که درآمد حاصل از فروش سرمایه گذاری ها در برخی از سال ها مخصوصا شرکت های سرمایه گذاری قریب ۶۰ تا ۸۰ درصد درآمد بودجه ای آن را تشکیل می دهند. بودجه ای که بیش از ۵۰ درصد درآمد آن رو هوا باشد و کم ترین اطلاعاتی به بازار نمی توان داد چه فایده ای دارد. انحرافی که این گونه درآمدها برای بودجه شرکت های سرمایه گذاری ایجاد کردند و باعث تعدیل منفی EPS شرکت های سرمایه گذاری شدند در دو سال گذشته کم نبوده اند مانند سرمایه گذاری بوعلی و سرمایه گذاری صنعت بیمه. این شرکت ها در بودجه های خود مبلغ قابل توجهی را بابت فروش سرمایه گذاری ها پیش بینی کردند و به دلیل شرایط بد بازار نتوانستند، بفروشند و حتی مجبور شدند از محل سود حاصل از نگاهداشت سرمایه گذاری ذخیره برای پرتفوی خویش در نظر بگیرند. تعدیل EPS برای شرکت های سرمایه گذاری به صورتی که الان در خصوص شرکت های سرمایه گذاری بورس در حال انجام است بسیار خنده آور است. بنابراین پیشنهاد حذف کلی ارایه بودجه سالانه برای شرکت های سرمایه گذاری پیشنهادی معقول به نظر می آید و در صورت اصرار بر ارایه بودجه، تنها به درآمد حاصل از نگاهداشت سرمایه اشاره کرد و سایر هزینه های ثابت شرکت لحاظ شود و به جای آن شرکت های سرمایه گذاری در پایان هر ماه عملکرد خویش را ارایه کنند و تا آنجا که ممکن است NAV پرتفوی خود را به بازار ارایه کنند. حذف بودجه از شرکت های سرمایه گذاری و لزوم ارایه NAV مدیران شرکت های سرمایه گذاری و مدیران پرتفوی را از انجام معاملات صوری جهت سودسازی و سایر اقداماتی که معمولا جهت بهتر نشان دادن پرتفوی انجام می دهند، برحذر می دارد.

  5. هادی می گوید

    سلام ………………استاد EPS واقعی یک سهم رو چطور بدست بیاوریم ؟ تو سایت tsetmc اشتباه میزنه یا آپدیتش به روز نیست

    1. خانه سرمایه می گوید

      با سلام دوست عزیز
      تحلیلگران بنیادی با استناد به مجموعه‌ای از داده‌های اقتصادی و پیش‌بینی آینده شرکت‌ها, سود هر سهم سال‌های آتی شرکت‌ها را برآورد می‌کنند.

  6. ساین می گوید

    با سلام
    در جایی از سایت در تعریف eps فرمودین که ، eps پیش بینی شده یا نحلیلی در سایت Tsetmc قرار میگیره چون مبنای کاملتری از تحلیل را ارائه میدهد . اما اینجا فرمودین eps گذشته یا همان ttm در سایت هست ، کدام درست است؟

    1. خانه سرمایه می گوید

      با سلام دوست عزیز
      پس باید توجه داشته باشید که عددی که شما در سایت tsetmc.com به عنوان eps یک شرکت مشاهده می کنید، فقط پیش بینی آن شرکت از میزان سودی است که در انتهای آن سال بدست خواهد آمد و هیچ قطعیت و تضمینی وجود ندارد که حتما در انتهای سال این مقدار از eps برای شرکت بدست بیاید.
      EPS پیش بینی شده (درآمد پیش بینی شده هر سهم) مقدار سودی است که یک شرکت در ابتدای سال مالی خود پیش بینی می کند که در انتهای همان سال مالی به آن برسد

  7. رضا می گوید

    سلام ، ممنون از این همه اموزش و اطلاع رسانی
    p/e سایت های مختلف چرا با هم فرق میکنن
    داشتم شپنا رو بررسی میکردم سایت tsetmc زده ۱۰٫۹۹ سایت ره آورد زده ۷٫۵۸TTM سایت ایزیتریدر زده ۴٫۵۹ !؟

    1. خانه سرمایه می گوید

      با سلام دوست عزیز
      دو روش برای محاسبه P/E وجود دارد، یکی از این روش ها که گذشته نگر بوده و عقبه شرکت را مدنظر قرار می دهد، روشی به نام TTM (Trailing Twelve Months) است که بر اساس سودهای محقق شده در ۱۲ ماه گذشته، نسبت به محاسبه P/E اقدام می کند و این اطلاعات می تواند از گزارشات میان دوره ای و پایان دوره ای ناشران استخراج شود.
      روش دیگری که در خصوص محاسبه P/E وجود دارد روش موسوم بهForward است که آینده نگر بوده و بر اساس تخمین هایی که از EPS وجود دارد اقدام به محاسبه P/E می کند.

  8. حسن می گوید

    متشکرم خیلی روان و قابل فهم بود

  9. امین می گوید

    بسیار کاربردی و مفید بود درود بر شما

  10. مهران می گوید

    باسلام و خسته نباشید، خیلی مطالبتون کمیاب و مفید هست، ممنون و دست مریزاد

  11. اسکندرسعیدی فارسی می گوید

    سلام.بعد از دیدن این کلیپ به نظرم شرکت در کلاس اموزشی لازم باشد. سوالم اینجاست ک آیا میزان تحصیلات دریادگیری مفاهیم درس دخیل است یا خیر. امیدوارم پاسختون کاملا صادقانه باشه.ممنونم.

    1. پشتیبان می گوید

      با سلام و احترام،
      بدون شک سطح بالای اطلاعات قبلی شما می تواند کمک بزرگی در فهم مفاهیم جدید بکند، اما در صورتی که از صفر اموزش و یادگیری را اغاز کنید، با توجه به اینکه اصول اولیه هم اموزش داده می شود، لذا نیاز شما را برطرف خواهد کرد. ضمنا در حال حاضر فعالان بازار سرمایه از اقشار مختلف با سطوح تحصیلی مختلف هستند و انچه در فعالیت در این بازار اهمیت دارد، یادگیری همیشگی و عدم توقف در افزایش دانش است.

  12. علی رضا می گوید

    ممنون از اطلاعات خوبتون

    1. samir می گوید

      ممنون از توضیحاتتون قربان. روشی که در سایت tsetmc استفاده میشه ttm هست؟ و اینکه لطفا نحوه محاسبه epsو p/e فوروارد هم توضیح بدید ممنون میشم

      1. خانه سرمایه می گوید

        با سلام دوست عزیز
        Forward EPS بر اساس یک دوره پیش‌بینی‌شده در آینده است که معمولاً چهار دوره مالی را در برمی‌گیرد. برآورد Forward EPS می‌تواند توسط تحلیلگران بازار سرمایه یا واحد مالی خود شرکت‌ها صورت گیرد. درحالی‌که این برآورد صرفاً یک پیش‌بینی است و نه مقدار واقعی، بااین‌حال برخی از سرمایه‌گذاران به این نتیجه علاقه‌مندند چراکه میزان پتانسیل بالقوه شرکت در سودآوری را نشان می‌دهد.

  13. فرشاد می گوید

    واقعا عالی حرف نداشت

  14. امیر می گوید

    سلام تا کنون به این روانی در مورد مسائل بورس و مالی مطبی نخوانده بودم. جا دارد صمیمانه تشکر کنم

  15. مسعود می گوید

    سلام
    سپاسگزارم…

  16. امیر می گوید

    سلام توضیحات کامل بود تشکر می کنم.در مورد تابلوخوانی هم توضیح بیشتری بدهید.

دیدگاه شما

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.