قرارداد آتی سبد سهام چیست و چگونه معامله می شود؟

6,190 بازدید

قرارداد آتی سبد سهام

یکی از ابزارهایی که اخیراً در بورس اوراق بهادار ایران معرفی و آغاز به کار کرده است، قرارداد آتی سبد سهام است که اولین مورد آن بر روی سبدی متشکل از سهام ۳۰ شرکت بزرگ است و نوسانات آن، هم جهت با نوسانات قیمتی سهام موجود در آن سبد است. قرارداد آتی سبد سهام مزایای زیادی دارد و همچنین خرید و فروش آن تابع قوانین و ساز و کارهایی است که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت. برای اینکه بیشتر با سبد سهام آشنا شوید مقاله “منظور از سبد سهام چیست” را حتما بخوانید.

قرارداد آتی چیست؟

قرارداد آتی، قراردادی است که در آن خریدار و فروشنده با یکدیگر توافق می کنند مقدار معینی از کالای مشخص را با قیمت معلوم در تاریخی مشخص در آینده معامله کنند. در این نوع از قراردادها فروشنده متعهد به تحویل کالا در مقابل دریافت وجه و خریدار متعهد به پرداخت وجه در قبال دریافت کالا از فروشنده است. به عنوان مثال تصور کنید که کالایی مانند ذرت بین خریدار(آقای x) و فروشنده(خانم Y) مورد معامله قرار می گیرد. مشخصات این قرارداد به این گونه است که آقای x باید ۱۰ تن ذرت را در تاریخ ۱۳۹۷/۱۲/۲۵ (به آن می گوییم تاریخ سررسید) یعنی حدود سه ماه دیگر به خریدار تحویل دهد. خانم Y هم به عنوان خریدار متعهد است در آن تاریخ به ازای هر تن ۲ میلیون ریال به فروشنده پرداخت نماید. کلیت قرارداد آتی به این گونه ای بود که تعریف کردیم.

حال ممکن است سوالاتی برای شما پیش آید: الف) چه تضمینی وجود دارد که فروشنده کالای خود را تحویل دهد و یا اینکه خریدار مبلغ کالا (ذرت) را در تاریخ سررسید پرداخت نماید. ب) خریدار یا فروشنده چرا باید معامله ای تحت عنوان قرارداد آتی را انجام دهند. ج) خریدار و فروشنده چه زمانی سود و چه زمانی زیان می کنند. در این مقاله به این سوالات پاسخ خواهیم داد.

قرارداد آتی سبد سهام چیست

اکنون که کلیتی از قرارداد آتی را آموختید نیاز است تا در خصوص ابزار جدید قرارداد آتی سبد سهام در بورس ایران توضیح دهیم. دارایی مورد معامله در قرارداد آتی سبد سهام، سبد پایه ای متشکل از سهام ۳۰ شرکت بزرگ بازار است که در تصویر زیر مشاهده می نمایید. در قرارداد آتی سبد سهام، دارایی پایه قرارداد، سبدی از سهام است که به آن سبد پایه گفته می‌شود.

قرارداد آتی سبد سهام چیست و چگونه معامله می شود؟

قیمت هر کدام از سهام جدول بالا در بازار مشخص است. ارزش روز این پرتفوی هم به سادگی قابل محاسبه است. بنابراین تغییرات قیمتی نماد قرارداد آتی سبد سهام ( جسی۷۱۲ ) متناسب با تغییرات میانگین سهام این سبد است. ارزش این سبد اگر روزانه افزایش یابد، قیمت نماد هم افزایش یافته و اگر کاهش یابد، قیمت نماد جسی۷۱۲ نیز کاهش خواهد یافت. سرمایه گذارانی که بتوانند کلیتی از بازار را پیش بینی نمایند می توانند از این ابزار سود کسب کنند. یکی از مزیت های قرارداد آتی دوطرفه بودن آن است. به این معنی که اگر پیش بینی شما رشد قیمت نماد جسی۷۱۲ باشد، شما آن را مانند معاملات عادیتان، ابتدا خریداری و سپس به فروش می رسانید. اگر پیش بینی شما افت ارزش سهام موجود در سبد پایه باشد نیز می توانید در قرارداد آتی از آن منتفع گردید. در واقع یکی از مهمترین مزیت هایی که قرارداد آتی را با معاملات عادی سهام متمایز می کند این است که در هنگام پیش بینی از افت قیمت، می توانید ابتدا قرارداد را بفروشید و سپس در قیمت پایینتر خریداری نمایید که اختلاف بین دو قیمت فروش و خرید سود شما می شود.

نحوه خرید و فروش قرارداد آتی سبد سهام

معاملات نماد جسی۷۱۲ که اولین نماد از ابزار قرارداد آتی سبد سهام در تاریخ بورس سهام ایران است صرفاً به صورت برخط و در قالب معاملات آنلاین صورت می پذیرد. اگر شما پیش بینی کردید که قیمت نماد “جسی۷۱۲” کاهشی است موقعیت یا پوزیشن فروش(short) می گیرید. یعنی در ابتدا می توانید بفروشید سپس با خریداری همان تعداد از قرارداد خریداری شده، تعهد خود را ببندید. اما اگر پیش بینی شما افزایش قیمت نماد جسی۷۱۲ در بازار بود باید موقعیت خرید(long) بگیرید. در موقعیت خرید بر خلاف پوزیشن فروش اگر قیمت افزایش یابد شما سود کرده اید.

اعتبار هر قرارداد آتی تا یک تاریخ معینی که سررسید نامیده می شود است. در نماد جسی۷۱۲ اعتبار تا تاریخ ۱۹ اسفندماه ۱۳۹۷ است. به این معنی که اگر سرمایه گذاری موقعیت تعهدی باز داشته باشد(یعنی خریده است اما نفروخته یا فروخته است اما نخریده) تا آن تاریخ مهلت دارد تعهد خود را ببندد در غیر اینصورت در تاریخ سررسید فروشنده باید سهام را تحویل و خریدار باید پول را به فروشنده تحویل نماید. کمتر اتفاق می افتد که سرمایه گذار تا تاریخ سررسید قرارداد خود را باز نگه دارد و معمولاً تعهد قراردادهای خود را می بندند. بستن تعهد به این معنی است که سرمایه گذار خلاف موقعیت خود را اتخاذ نماید. یعنی اگر قبلاً خرید داشته اکنون بفروشد و این تعهد خرید را به شخص دیگری واگذار نماید. شما وقتی تعداد ۱ قرارداد می خرید یا به فروش می رسانید در واقع، یک پرتفوی متشکل از سهام جدول بالا را معامله کرده اید که سود و زیان شما با توجه به اتخاذ پوزیشن خرید یا فروش شما به صورت روزانه محاسبه خواهد گردید.

محاسبه سود و زیان قرارداد آتی سبد سهام

قبل از اینکه به نحوه محاسبه سود و زیان قرارداد آتی سبد سهام بپردازیم باید یا چند اصطلاح رایج در قرارداد آتی آشنا شویم.

قرارداد: هر قرارداد شامل چند سبد پایه است. در نماد جسی۷۱۲ اندازه هر قرارداد ۸۰۰۰ است. یعنی شما هر سفارش ۱ عددی که وارد سامانه معاملات می کنید، در واقع ۸۰۰۰ سبد سهام پایه را می خرید. به عبارتی ۸۰۰۰ سبد متشکل از سهام عکس بالا. حال فرض کنید ارزش روز سبد پایه جسی۷۱۲ (عکس بالا) حدود ۶۴ میلیون ریال باشد. در اطلاعیه قراردادهای آتی که در سایت بورس(یا پیام ناظر آن نماد) می آید، ذکر می گردد که اندازه هر قرارداد چند است. در جسی۷۱۲ اندازه قرارداد ۸۰۰۰ می باشد. اگر شما تعداد سفارشِ ۱ قرارداد را وارد سامانه بکنید و قیمت جسی۷۱۲ در سایت TSETMC برابر ۸۶۰۰ ریال باشد بنابراین ارزش معاملات شما می شود:

۶۸٫۸ میلیون ریال = ۸۰۰۰*۸۶۰۰

یک مطالب جالب دیگر...! بخوانید »  ارزش ذاتی ارز | ارزش واقعی دلار چند است؟

در واقع اگر شما یک قرارداد نماد “جسی۷۱۲” را به صورت برخط خریداری کنید معامله شما ۶۸٫۸ میلیون ریال وجه نیاز خواهد داشت. اما یکی از مزیت های اساسی قراردادهای آتی، اهرمی بودن(Leverage) آنها است. شما می توانید فقط با موجودی حساب ۲۰% ارزش معامله یک قرارداد را پوزیشن خرید یا فروش اتخاذ نمایید. به این ویژگی، اهرمی بودن گفته می شود. در قرارداد آتی اصطلاحی به نام “وجه تضمین” داریم. در واقع اصطلاح وجه تضمین اشاره به اهرمی بودن قرارداد آتی دارد. در نماد جسی۷۱۲ وجه تضمین ۲۰% است. یعنی برای انجام معامله در حساب شما باید ۲۰% ارزش بازار آن قرارداد موجودی باشد. یک قرارداد جسی۷۱۲ اگر ۶۸٫۸ میلیون ریال قیمت در tsetmc داشت شما باید ۲۰% این مبلغ یعنی ۱۳٫۷۶۰ هزار ریال را در حساب موجودی داشته باشید.

حال که متوجه شدیم اهرمی بودن از ویژگی های قرارداد آتی است بنابراین در قرارداد آتی سبد سهام که وجه تضمین ۲۰% ارزش قرارداد است سود و زیان خرید و فروش قرارداد آتی سبد سهم هم ۵ برابر می شود. زیرا شما با “یک پنجم” مبلغ معالات خود را انجام می دهید. به عنوان مثال شما جسی۷۱۲ را در قیمت ۸۶۰۰ ریال به اندازه یک قرارداد می فروشید(پوزیشن فروش). اندازه هر قرارداد ۸۰۰۰ عدد است در نهایت ارزش معاملاتی قرارداد می شود(با فرض برابری با ارزش بازار قرارداد): ۶۸٫۸ میلیون ریال. برای معامله سرمایه گذار باید ۲۰% از این مبلغ را به عنوان وجه تضمین اولیه در حساب عملیاتی خود داشته باشد. در نتیجه باید ۱۳٫۷۶۰ هزار ریال(یک میلیون و سیصد و هفتاد و شش هزار تومان) در حساب داشته باشد.

اما بر اساس نوسانات موجود در بازار، برای قیمت جسی۷۱۲ دو حالت زیر رخ می دهد:

۱) قیمت جسی۷۱۲ به مبلغ ۷۱۰۰ ریال افت می کند. چون شما موقعیت فروش اتخاذ کرده بودید از این افت قیمت سود می برید. در این شرایط سود شما از بابت این معامله می شود:

۱۲ میلیون ریال = ۸۰۰۰عدد*(۷۱۰۰-۸۶۰۰)

در نهایت شما با سرمایه اولیه ۱۳۷۶۰۰۰۰ ریال سود ۱۲ میلیون ریالی کسب نموده اید که معادل ۸۷ درصد بازدهی می شود. مفهوم اهرمی بودن قرارداد آتی در این حالت کاملاً ملموس است.

۲) در شرایط دوم که نامطلوب است فرض کنید قیمت جسی۷۱۲ به ۹۵۰۰ ریال افزایش یابد. در این حالت چون پوزیشن فروش اتخاذ شده بود و از رشد قیمت متضرر می شوید، بنابراین زیان شما برابر است با:

۷۲۰۰۰۰۰ ریال = ۸۰۰۰*(۹۵۰۰ – ۸۶۰۰)

در نتیجه سرمایه شما می شود: ۶۵۶۰۰۰۰ ریال(۷۲۰۰۰۰۰ – ۱۳۷۶۰۰۰۰). یا به عبارتی ۵۲ درصد زیان.

حال اگر شما زیان کنید چه اتفاقی می افتد؟ و تا چه حد مجاز به تحمل زیان هستید؟ در پاسخ باید گفت که بورس حداقل وجه تضمین را در قراردادهای آتی سبد سهام تعریف کرده است که شما مجاز به تحمل زیان تا حد تعریف شده هستید. در قرارداد آتی جسی۷۱۲ اگر زیان شما سبب شود که بیش از ۳۰درصد وجه تضمین اولیه تان از بین رود، می بایست که حساب عملیاتی خود را مجدد تا میزان وجه تضمین لازم شارژ نمایید. وجه تضمین لازم معادل ۲۰ درصد ارزش بازار قرارداد است. توجه فرمایید که ارزش معاملاتی جسی۷۱۲ برابر است با اندازه قرارداد(۸۰۰۰ عدد) در قیمت روز قرارداد در سایت tsetmc که شما باید هنگام اتخاذ پوزیشن(خرید یا فروش) ۲۰% آن مبلغ را در حساب به عنوان وجه تضمین اولیه داشته باشید. اما اگر ضرر کنید باید حساب خود را به وجه تضمین لازم برسانید که برابر است با اندازه قرارداد(۸۰۰۰ عدد) ضرب در ارزش بازار قرارداد یا همان سبد مرجع که باید حساب کند ارزش روز پرتفوی پایه جسی۷۱۲ را(تصویر بالا).

این مطلب ادامه خواهد داشت.

ویدئو مرتبط با قرارداد آتی سبد سهام در بورس ایران

AtlasNegar/uploads/2017/11/buffet-4-6.jpg
یک مطالب جالب دیگر...! بخوانید »  آموزش نکات کلیدی معاملات آنلاین در بورس سهام ایران
Screen Shot 2019-08-19 at 5.04.47 PM
درخواست مشاوره پذیرش

درخواست مشاوره ثبت نام

جهت مشاوره ثبت نام در دوره جامع نخبگان اطلاعات خود را ثبت کنید تا با شما تماس بگیریم.

نظر شما در رابطه با این مطلب ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *